Ein Gespräch mit dem Psychologen Roland Imhoff über den Reiz und die Faszination von Verschwörungstheorien
Roland Imhoff ist Professor für Sozial- und Rechtspsychologie an der Uni Mainz. Dort beschäftigt er sich mit der Psychologie von Verschwörungstheorien. Im Rahmen der Reihe „Fühlen statt Fakten – Willkommen im Populismus“ stellte er seine Forschung zu Verschwörungstheorien in Deutsch-Amerikanischen Institut in Heidelberg vor.
Verschwörungstheorien sind in aller Munde. Warum haben sie gerade Hochkonjunktur?
Ich finde es gar nicht so klar, dass Verschwörungstheorien gerade verbreiteter sind als sonst. Vielleicht reden wir nur mehr darüber, weil das Erstarken populistischer Parteien in Europa oder Donald Trump das Thema in den Fokus der Öffentlichkeit gerückt haben. Die interessantere Frage ist, ob die Zustimmung zu solchen Theorien zunimmt. Ich kenne keine Daten, die diese These erhärten würden. In einer Studie mit Daten von 2012 bis 2016 sehen wir zum Beispiel, dass die Zustimmung in Deutschland nicht steigt.
Sind Verschwörungstheorien für Sie per se etwas Negatives?
Sie sind erstmal Theorien darüber, dass sich mächtige Menschen im Geheimen verschworen haben. Manchmal passiert das auch: Ein drastisches Beispiel ist die Wannsee-Konferenz. Hätten Sie sich eine Woche danach irgendwo in der Welt hingestellt und gesagt: Die Eliten von Deutschland haben geplant, gemeinsam das europäische Judentum zu vernichten, hätte Ihnen niemand geglaubt. Verschwörungstheorien sind nicht per se falsch, weil Menschen sich nun mal verschwören.
Warum glauben Menschen an Verschwörungstheorien?
Die Forschung hat zwei Motive gefunden. Das eine Motiv ist die Illusion, Kontrolle zu haben, das Gefühl zu haben, ich bin nicht Opfer von Machenschaften, sondern durchschaue die Dinge und kann damit auch zumindest potentiell die Möglichkeit haben, die Dinge zu beeinflussen. Gleichzeitig zeigen unsere Studien auch, dass der Reiz auch die Exklusivität des Wissens ist. Wenn ich der Einzige bin, der das System durchschaut, hebt mich das in eine exponierte Stellung und macht mich einzigartig.
Was bringt Menschen dazu an Verschwörungstheorien zu glauben?
Es gibt eine Reihe von Variablen, die damit korreliert sind. Die am meisten diskutierte ist die sogenannte Kontrolldeprivation. Es gibt Experimente, die zeigen, dass Probanden, die erleben, dass sie keine Kontrolle über die Situation haben, anschließend stärker an Verschwörungstheorien glauben. Dasselbe Phänomen finden wir in der Gesellschaft. Menschen mit einem unbefristeten Arbeitsvertrag stimmen tendenziell weniger Verschwörungstheorien zu, als Menschen in prekärer Arbeit. Letztere sind mit mehr Unsicherheit konfrontiert, als diejenigen, die eine dauerhafte Stelle haben.
Hängen Menschen eher einer Theorie an oder glaube sie an viele?
Dass ich irgendeiner Verschwörungstheorie zustimme ist der beste Prädiktor dafür, dass ich irgendeiner anderen zustimme und zwar auch einer völlig fiktiven. Das ist einer der robustesten Befunde in unserer Forschung.
Verschwörungstheorien sind auch für Leute, die nicht an sie glauben, faszinierend. Woran liegt das?
Die Verschwörungstheorien sind spannend, weil sie höheren Erklärungswert haben als die offizielle Version. Die sagt: So ist es. Die Verschwörungstheorie erklärt nicht nur wie es wirklich war, sondern auch wer sich die Geschichte ausgedacht hat und warum. Viele Menschen glauben, Verschwörungstheorien seien starke Übervereinfachungen. Meistens ist jedoch genau das Gegenteil der Fall. Eine Geschichte wird interessanter und komplexer durch die Annahme einer Verschwörung.
Das Gespräch führte Esther Lehnardt
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht
- ruprecht








